Felix Klos (D66) onder de indruk van werkbezoek bij Wattnu

Tijdens het werkbezoek liet Wattnu zien hoe de energiegemeenschap in Gooise Meren zich in dertien jaar tijd heeft ontwikkeld tot een professionele maatschappelijke organisatie. De coöperatie telt ruim 2.300 leden, 120 vrijwilligers en 19 parttime betaalde krachten. Inwoners, bedrijven, organisaties en overheid werken nauw samen aan de lokale energietransitie. Vanuit die stevige lokale basis werkt Wattnu aan energiebesparing, energiearmoede, lokale opwek, energiedelen en de warmtetransitie. 

Eén van de projecten van Wattnu is het coöperatieve warmtenet in Muiderberg. Wattnu ontwikkelt daar samen met bewoners en partners een aquathermie-warmtenet met ongeveer 1.200 aansluitingen. Het project laat zien wat lokaal eigendom kan betekenen: bewoners kunnen niet alleen meepraten over de warmtevoorziening, maar deze uiteindelijk ook zelf organiseren en beheren. Tegelijkertijd zijn financiering en netcongestie belangrijke uitdagingen. Een grote warmtebuffer kan helpen om pieken in het elektriciteitsgebruik op te vangen en zo het elektriciteitsnet te ontlasten. We geven aan Felix mee dat hiervoor wel ruimte nodig is in het huidige prioriteringskader, dat bepaalt welke projecten voorrang krijgen bij een beperkte netcapaciteit.

Tijdens het bezoek werd besproken wat nodig is om coöperatieve warmteprojecten van de grond te krijgen. Daarbij kwamen onder andere meer steun bij de financiering en een passende plek voor netbewuste warmtenetten in het beleid aan bod. Ook wethouder Arthur Helling benadrukte richting Felix Klos het belang van financiële steun vanuit het Rijk voor warmtenetten. Hij verwoordde het belang van Wattnu voor Gooise Meren als volgt: ‘Ik wens iedere gemeente een energiecoöperatie als Wattnu toe. Zonder de coöperatie waren we een heel stuk minder ver geweest met de lokale energietransitie.’

Wattnu liet ook zien welke rol een lokale energiegemeenschap kan spelen bij energiebesparing en de aanpak van energiearmoede. Al jaren helpen energiecoaches, energiebuddies en vrijwilligers van Wattnu inwoners thuis met besparen en isoleren. Die lokale aanpak is waardevol. Juist de combinatie van vertrouwen, maatwerk en bewoners die elkaar helpen, maakt het mogelijk om mensen te bereiken die niet vanzelf hun weg vinden naar bestaande regelingen. In 2025 had Wattnu contact met honderden huishoudens via energiecoaching, warmtescans, bijeenkomsten en andere activiteiten.

De financiering van deze activiteiten is echter vaak versnipperd en onzeker. Ilonka Marselis, strategisch adviseur bij Energie Samen: ‘Het mooie aan een werkbezoek als dit is dat je niet alleen kunt laten zien wat er al gebeurt, maar ook waar energiegemeenschappen in de praktijk tegenaan lopen. Wattnu loopt hierin voorop. We hebben vandaag heel concreet kunnen laten zien wat er mogelijk is en welke barrières we tegenkomen. De volgende stap is om te zorgen dat energiegemeenschappen ook de financiering, kennis, ondersteuning en ruimte krijgen om die beweging verder te brengen.’

Ook de ontwikkelingen in Europa kwamen aan bod. Ilonka Marselis, ook vice voorzitter van REScoop.eu, schetste de ontwikkelingen rond energiegemeenschappen in Brussel. Dit voorjaar publiceerde de Europese Unie nieuwe aanbevelingen voor lidstaten om energiegemeenschappen beter te ondersteunen en te stimuleren.

In Nederland erkennen de nieuwe Energiewet en de Wet collectieve warmte energie- en warmtegemeenschappen inmiddels als onderdeel van het energiesysteem. Maar een wettelijke basis alleen is niet genoeg. Om die rol verder uit te bouwen, zijn ook duidelijk regels, passende financiering en ondersteuning nodig. De recent aangenomen motie voor een programma voor energiegemeenschappen laat zien dat ook de landelijke politiek het belang van verdere stimulering ziet. De volgende stap is om dit programma in te vullen met een gericht budget en een concreet actieplan.

Het werkbezoek eindigde onder de Solar Carport in Bussum, die door Wattnu is geïnitieerd. Dat maakte indruk op Felix Klos: ‘Wat ik heel bijzonder vind, is hoeveel een energiegemeenschap kan doen met de kracht van de samenleving. Daarmee kun je echt versnellen: met energiebesparing, maar ook met het opwekken van meer hernieuwbare energie. Kijk bijvoorbeeld naar deze parkeerplaats, overdekt met zonnepanelen. De opgewekte energie wordt gebruikt voor de laadpalen in de hele gemeente. Dat is een perfect voorbeeld van hoe het wél kan.’

Miel Janssen, voorzitter van Wattnu, sloot het bezoek tevreden af: ‘Mooi dat we Felix Klos hebben kunnen laten zien wat Wattnu doet en welke kracht energiegemeenschappen van onderop kunnen brengen om de energietransitie te versnellen. We hebben ook heel concreet kunnen laten zien tegen welke barrières we aanlopen en wat Den Haag kan doen om die weg te nemen. We hopen dat Felix onze boodschappen meeneemt en zich ervoor inzet om energiegemeenschappen de ruimte te geven om verder te bouwen.’